Karar yapıları: if/else, mantıksal operatörler, switch

Program şimdiye kadar yukarıdan aşağı her satırı çalıştırdı. Karar yapıları (selection statements) bir koşula göre bazı satırları çalıştırıp bazılarını atlamayı sağlar. Vizede iki tip soru çıkar: koşulları takip edip neyin basıldığını bulmak ve “şu değere göre şunu döndür” diyen kısa metotlar yazmak (not harfi, ay adı, mevsim).

Altın kurallar:

1. else if zincirinde ilk true olan dal çalışır, gerisine bakılmaz.
2. Süslü parantez yoksa if tek bir ifadeyi kapsar. Girinti yanıltır.
3. && ve || kısa devre yapar: sonuç belli olunca sağ taraf hiç çalışmaz.
4. switch’te break yoksa aşağı düşer (fall-through), default dahil.
5. = atama, == karşılaştırma. if içinde = derlenmez.

Karşılaştırma ve boolean ifadeler

Karşılaştırma operatörleri (relational operators) iki değeri karşılaştırır ve boolean (true/false) üretir.

int a = 7, b = 3;
System.out.println((a > b) + " " + (a == b) + " " + (a != b) + " " + (a <= 7));
boolean big = a > 5;
System.out.println(big);

true false true true
true

boolean bir değişkende saklanabilir ve doğrudan yazdırılabilir.

TUZAK · if içinde tek eşittir. if (x = 5) derlenmez: incompatible types: int cannot be converted to boolean. if bir boolean ister, x = 5 ise atamadır ve int üretir.

if ve if-else

int temp = 12;
if (temp > 25) {
    System.out.println("Sicak");
} else {
    System.out.println("Serin");
}
System.out.println("Bitti");

Serin
Bitti

Koşul true ise if bloğu, false ise else bloğu çalışır. İkisinden tam olarak biri çalışır. Bloktan sonraki satırlar (Bitti) her durumda çalışır.

else if zinciri

Birden çok aralık varsa else if kullanılır. Java koşulları yukarıdan aşağı dener, ilk true olanı çalıştırır, zincirin geri kalanını atlar.

public static String letter(int score) {
    if (score >= 90) return "A";
    else if (score >= 80) return "B";
    else if (score >= 70) return "C";
    else if (score >= 60) return "D";
    else return "F";
}

letter(85), letter(90), letter(59) çağrıları:

B A F

85 için score >= 80 dalına gelindiğinde score < 90 olduğunu zaten biliyoruz; o yüzden score >= 80 && score < 90 yazmaya gerek yok.

TUZAK · yanlış sıra. Zinciri if (score >= 60) return "D"; else if (score >= 70) ... diye küçükten başlatırsan 95 alan öğrenci de D alır, çünkü ilk true koşul >= 60. Doğrulamada letterWrongOrder(95) gerçekten D döndürdü. Alt sınırla çalışıyorsan büyükten küçüğe sırala.

Zincir ile ayrı if’ler farklıdır:

int s = 95;
if (s >= 90) System.out.print("A ");
if (s >= 80) System.out.print("B ");
if (s >= 70) System.out.print("C ");

A B C 

Üç ayrı if, üçü de bağımsız kontrol edilir ve üçü de true.

Süslü parantez ve noktalı virgül tuzakları

int x = -2, cnt = 0, other = 0;
if (x > 0)
    cnt++;
    other++;          // girinti yanıltıcı: bu satır if'in DIŞINDA
System.out.println(cnt + " " + other);
int y = -5;
if (y > 0);           // sondaki ; boş bir ifade, if'in gövdesi bu
{
    System.out.println("pozitif?");
}

0 1
pozitif?

İkinci örnekte if’in gövdesi o boş noktalı virgül. Alttaki süslü parantez bloğu if ile ilgisiz, her zaman çalışır. y negatif olduğu halde pozitif? basıldı.

Asılı else (dangling else)

int m = 5, n = 20;
if (m > 10)
    if (n > 10)
        System.out.println("ikisi de buyuk");
else
    System.out.println("else kime ait?");
System.out.println("son");

son

else her zaman en yakın, eşleşmemiş if’e aittir: burada içteki if (n > 10). Girinti onu dıştaki if’e aitmiş gibi gösteriyor ama Java girintiye bakmaz. Dıştaki koşul false olduğu için içerideki hiçbir şey çalışmadı. Kaçınmanın yolu: her zaman { } kullan.

Mantıksal operatörler

Öncelik: önce !, sonra &&, en son ||. Karşılaştırmalar bunlardan önce yapılır, o yüzden age >= 18 && student parantezsiz çalışır.

int age = 20;
boolean student = true;
System.out.println(age >= 18 && student);
System.out.println(age < 18 || !student);
System.out.println(!(age == 20));
System.out.println(true || false && false);     // && önce: true || false
System.out.println((true || false) && false);

true
false
false
true
false

Kısa devre (short-circuit evaluation)

• &&: sol taraf false ise sonuç zaten false, sağa bakılmaz.
• ||: sol taraf true ise sonuç zaten true, sağa bakılmaz.

Bu bir koruma olarak kullanılır:

int d = 0;
if (d != 0 && 10 / d > 1) System.out.println("buyuk");
else System.out.println("guvenli");

guvenli

d != 0 false olduğu için 10 / d hiç hesaplanmadı, program çökmedi. Sırayı ters yazsaydın (10 / d > 1 && d != 0) ArithmeticException alırdın.

Sağ tarafta ++z gibi bir yan etki (side effect) varsa, kısa devre o yan etkinin hiç olmamasına neden olur. Vizede tam bu kurulur.

Koşul operatörü (ternary)

koşul ? değer1 : değer2 kısa bir if-else’tir; bir değer üretir.

int t1 = 8;
String parity = (t1 % 2 == 0) ? "even" : "odd";
System.out.println(parity);

even

switch

Bir değişkenin belirli değerlerine göre dallanmak için switch kullanılır. int, char, String (ve byte, short) ile çalışır; double ve boolean ile yazılmaz.

int day = 3;
switch (day) {
    case 1: System.out.println("Mon"); break;
    case 2: System.out.println("Tue"); break;
    case 3: System.out.println("Wed"); break;
    default: System.out.println("Other");
}

Wed

Kural: Java eşleşen case’e atlar, oradan aşağı doğru çalışmaya başlar ve break görene kadar devam eder. Hiçbir case eşleşmezse default çalışır (else gibi). default zorunlu değil.

Fall-through

int lvl = 2;
switch (lvl) {
    case 1: System.out.println("one");
    case 2: System.out.println("two");
    case 3: System.out.println("three");
    default: System.out.println("default");
}

two
three
default

case 2’den girildi, hiç break olmadığı için altındaki her şey, default da dahil çalıştı. case 1 yukarıda kaldığı için çalışmadı: switch eşleşen case’in üstüne asla çıkmaz.

Fall-through bilerek de kullanılır: birden çok değer aynı işi yapacaksa case’leri alt alta yazarsın.

char g = 'B';
switch (g) {
    case 'A': case 'B': System.out.println("Iyi"); break;
    case 'C': System.out.println("Orta"); break;
    default: System.out.println("Zayif");
}
String cmd = "stop";
switch (cmd) {
    case "go": System.out.println("Gidiyor"); break;
    case "stop": System.out.println("Duruyor"); break;
    default: System.out.println("?");
}

Iyi
Duruyor

Metot içinde switch: return ile

Metot bir değer döndürüyorsa her case’te return yazarsın. return metodu anında bitirdiği için break gerekmez. Yukarıdaki soru bankasındaki daysInMonth bu kalıbın örneği; mevsim, gün adı ve not harfi soruları da aynı iskeletle çözülür.

Sık yapılan hatalar

int x = 15;
if (x > 10) System.out.println("A");
else if (x > 5) System.out.println("B");
else System.out.println("C");

int x = 15;
if (x > 10) System.out.print("A");
if (x > 5) System.out.print("B");
else System.out.print("C");
System.out.println();

int a = 4, b = 9;
System.out.println(a > 3 && b < 5);
System.out.println(a > 3 || b < 5);
System.out.println(!(a > 3) || b % 3 == 0);

int x = 0;
if (x > 0)
    System.out.println("pos");
    System.out.println("checked");

switch (day) {
    case 1: System.out.println("Red");
    case 2: System.out.println("Green");
    case 3: System.out.println("Blue"); break;
    case 4: System.out.println("Black");
    default: System.out.println("White");
}

int q = 3, z = 0;
if (q > 5 && ++z > 0) System.out.println("in");
System.out.println(z);
if (q < 5 || ++z > 0) System.out.println("in2");
System.out.println(z);

int a = 2, b = 8;
if (a > 5)
    if (b > 5)
        System.out.println("X");
else
    System.out.println("Y");
System.out.println("Z");

int n = 7;
String res = (n > 5) ? (n > 10 ? "big" : "medium") : "small";
System.out.println(res);

String w = "B";
switch (w) {
    case "A": System.out.print("1 ");
    case "B": System.out.print("2 ");
    case "C": System.out.print("3 "); break;
    default: System.out.print("4 ");
}

int score = 72;
if (score >= 90) System.out.println("A");
if (score >= 70) System.out.println("C");
else if (score >= 60) System.out.println("D");
else System.out.println("F");